Menu

Winterreden 2019: Kathrin Altwegg

Von Kathrin Altwegg 21. Januar 2019 Keine Kommentare

Liebi Zürcherinne u Zürcher, liebi Schwyzerinne u Schwyzer, liebi Ärdebürgerinne u –Bürger

Als Iwohnerin vo Bärn, Heimetort Basel und ursprünglech usem Solothurnische fühli mi geehrt hüt vom Fänschter vom Karl em Grosse dörfe z’rede. I nime a, dass dir alli wüsset, wenn dä Herr gläbt het. Gschtorbe isch er vor meh als 1200 Johr, im Johr 814 n Chr. 1200 Johr, e schtolzi Zahl. Das si ungefähr 40 Mönschegeneratione. Mir Mönsche hei es schlächts Zytgfühl für so grossi Zytrüm u durum isch afangs Johr e gueti Zyt, sech en Ougeblick Zyt z’näh um üses Mönscheläbe und üsi Bedütig i der Gschicht vom Universum i z ordne.

Dir wüsset viellicht no, was der vor emene Johr gmacht heit, vilicht sid der au do unde gschtande und heit ere Red us däm Fänschter zueglost. Die meischte wüsse nüm, was si vor 10 Johr gmacht hei a däm Tag, usser dass mer alli zäh Johr jünger gsi si. 100 Johr, d’Zyt vo üsene Eltere, Grosseltere oder Urgrosseltere kenne mer höchschtens no us Gschichte. 1000 Johr, oder ebe 1200 Johr, d’Zyt vom Karl em Grosse hei mer emol im Gschichtsunterricht dure gno u s’Meischte wider vergässe. Töifs Mittelalter. Chum öpper cha si Schtammbaum bis dört zrugg verfolge. Zu dere Zyt isch d’Läbeserwartig 40 Johr gsi. 10‘000 Johr? Steizyt? Bronzezyt? Sööte der alli no wüsse us der Schuel, emu we der ke Fänschterplatz gha heit. 100‘000 Johr? Ke Ahnig! 1 Million Johr, das isch scho lang här, 10 Millione: no chli lenger, 100 Millione, 1 Milliarde, 10 Milliarde, ganz eifach e sehr langi Zyt. U doch, vor meh als 10 Milliarde Johr het’s Experimänt Mönsch agfange. Das gloubet der mer nid?

Luege mer doch zäme üsi Gschicht mou gnau a, u nid nume die Gschicht, wo me i der Schul glert het, vo de Ägypter über Grieche, Römer, Mittelalter, Lüt wie der Karl der Grosse u der Iwan der Schreckliche oder der Näppi u meischtens Chrieg, sondern würklech vo Afang a. Doderzu müi mer wüsse us was mir Mönsche überhoupt beschtöi. Das isch relativ eifach: au wenn’s gross u chlini Lüt git, mit allne mögleche Hutfarbe, hübschi u chli weniger hübschi, intelligänti u no intelligänteri, was allne gmeinsam isch, isch Tatsach, dass si zu 2/3 us Wasser beschtöi. Wenn mer also ganz a Afang vom Mönsch zrugg wei go, de müi mer usefinde wie s‘Wasser entschtande isch u wenn mers ganz gnau wei nä, müi mer zrugg zum Ursprung vom Wasserschtoff u Surschtoffatom, wo H2O usmache u eigentlech zrugg zu de erschte Atomchärn. U für das müsse mer zrugg zum Urkanll, wo öppe vor 13 Milliarde Johr schtattgfunde het. Dört hei mir Mönsche würklech agfange.

Das isch e cheibe langi Zyt u dass der öich öppe chöit vorschtelle was i derer Zyt alles passiert isch, tüi mer die 13 Milliarde uf eis Johr wiue mers kenne, zämeschtuche, i nes sogenannts Universumsjohr. I däm Johr isch am erschte Jäner um Mitternacht der Urknall gsi u mir, mir si jetzt am Sylveschter um Mitternacht u warte ufe Gloggeschlag. Was isch do alles passiert und wenn? Am erschte Jäner also der Urknall, wo sech us Energie die erscht Materie bildet het. Entschtande isch vor allem Wasserstoff und umgekehrt, alle Wasserschtoff im Universum schtammt diräkt usem Urknall. We der also s nöchschte Mol Wasser trinket oder minetwäge au Wy oder Bier, de trinket der es Stück Urknall. Im Februar si de die erschte Schtärne im Universum entschtande, riesigi Balle us Gas. U will si so riesig si, zieh si sech sälber a u d’Wasserstoffchärn chöi zu schwärere Atom verschmelze. Der Surschtoff im Wasser chunnt also usemene Schtärn, wo’s scho lang nüm git. Au Schtärne läbe nid ewig. Si schtärbe als roti Riese we si chli si wie üsi Sunne oder explodiere we si gross si. Bi Schtärnexplosione und Neutroneschtärn-Kollisione git’s de au no schwäri Atom wie zum Bischpiel do mi Ehering us Gold.

Im März isch üsi Milchschtross entschtande mit ihrne 100 Milliarde Schtärne. Mitti Auguscht de üsi Sunne, alli Planete inklusive der Ärde. Mitti Septämber hei mer s’erschte Läbe gha uf der Ärde, Eizäller u im Novämber de die erschte Mehrzäller. U de isch der Dezämber cho: am 17. die erschte Wirbeltier, am 18. Landpflanze, s erschte Läbe nid im Wasser. Am 19. de die erschte Vierbeiner, nid Säugetier, sondern Echse u e Tag schpöter d’Insekte. Die hei müsse warte, will si öppis brucht hei zum schtäche. Am Heilige Obe si de Dinosaurier erschine u e Tag schpöter, a Wienachte, d Säugetier. Am 27. het der erscht Vogel glehrt flüge u am 29. si d Dinos wider usgschtorbe. Das tönt nach wenig, nume füf Tag, aber ufpasst, mir heis no lengscht nid so wit brocht. Sylveschter: am viertel ab zähni
am Morge si d’Affe cho u am viertel vor zähni z Obe hei si glehrt uf zwöi Bei laufe. Zwölf Minute vor elfi am Obe isch s’Erschte Mönscheähnleche Läbewäse erschine, der Homo erectus. Dä het’s nid lang gmacht u isch grad wider usgschtorbe. Sächs Minute vor Mitternacht si mir erschine, der Homo Sapiens. Üs git’s sit sächs Minute i däm Universumsjohr. Füfzäh Sekunde vor Mitternacht hei mer glehrt schribe, 10 Sekunde vor Mitternacht hei mer Pyramide baut u zwöi Sekunde vor Mitternacht isch der Karl der Grosse uf d’Wältbühni cho, u jetzt isch Mitternacht.

Das git eim scho chli z’dänke. S’Universum het sech klar ganz guet ohni Mönsche entwicklet. Der Mönsch isch eigentlech nume e Fuessnote vo der Gschicht. Öb mer’s so lang mache wie d’Dinos isch eher froglech. Dino’s si usgschtorbe will si nid nachhaltig gsi si. Si hei meh Fueter brucht als es i schlächte Zyte gha het. Ihre Fuessabdruck isch nid nume in Würklechkeit, sondern au im übertragene Sinn z’gross gsi. Mir Mönsche si do kes bitzeli besser, wahrschinlech eher no schlimmer und es git zudäm viel meh vo üs. Das chöi mer us der Gschicht lehre: alli Läbewäse, wo nid nochhaltig si, stärbe relativ schnäll wieder us. We der ech überlegged, was es alles brucht, dass Läbe entschoht, simmer effektiv chli es Wunder. Es brucht viel Bedingige: Temperatur, Strahlig, Wasser, aber nidz’viu, die
richtige Chemikalie, und so witer. D’Ärde isch im Momänt inere guete Phase für üs, die richtig Temperatur, Atmosphäre, Wasser, Sunnelicht. Mir hei es Magnetfäld wo nis vor der kosmische Strahlig schützt. Das heisst aber nid, dass das so wird blibe. D’Atmosphäre tüi mer sälber abändere, was d’Ärde ufheizt und was teils unkontrollierbari Folge het. Au zum Wasser hei mer nid würklech Sorg, dänket a Plastik im Meer. S’Magnetfäld wird emol verschwinde, we s’Innere vo der Ärde abkühlt, will s’Uran zerfalle isch und nümme hilft Ise z‘heize. Mir chöi d’Ärde au nid schütze vor emene Komete- oder Aschteroideischlag. Mir wüsse au, dass s’Klima, sälbscht ohni Mönsch, variable isch u au wider emol e Iszyt chönnt cho. Die Sache wäre zwar chum grad tödlech für d’Mönschheit.
Klar, wenn e Komet uf Züri gheit, hei Zürcher Päch gha u d’Bärner ällwä au, aber die z’Auschtralie würd’s nid grad breiche. Aber es gäbt de e nukleare Winter, es würd dunkel und chalt, es würd nümme wachse u es gäbt sehr schnäll Hungersnot. U der Mönsch wär de ällwä dumm gnue Chrieg z’führe um d’Resource und würd sech de vilicht grad sälber uslösche.

S’Problem isch üsi Sunne. Die het im Momänt öppe Halbzyt u wird i witere 5 Milliarde Johr z’Änd go. Schpöteschtens denn isch au Schluss mit üs Mönsche, wahrschinlech aber viel vorhär. U glaubet nid, dass mer de eifach uf ene andere Planet chöi zügle. Der Mönsch isch a d’Ärde apasst u cha im Weltall nid überläbe. D’Sunne wird zum rote Ris, wird Merkur, Venus und d’Ärde verschlücke, der Mars ällwä grad nid. Denn wird si sech zäme zieh zumne wisse Zwärg und ihres Material, au was vo üs übrigbliebe isch as Universum abgäh. Wär weiss, viellicht git’s druss wider emol e solare Näbel und de e nöi Sunne und vilicht Planete u wär weiss, nöis Läbe.

D’Chance stöi guet, dass es anders Läbe git i üsem Universum, wo vilicht nachhaltiger isch. Bi hunderte vo Millione Milliarde Stärne, wahrschinlech fasch jede mit sine Planete, isch d’Möglechkeit gäh, dass das wo bi üs passiert isch, au amene andere Ort passiert. Aber ufpasst: au üses Universum
läbt nid ewig. Es verbrönnt Wasserstoff zu schwärere Elemänt u dä Vorgang cha me nid umchehre. S’Universum sälber isch also nid nochhaltig. Irgend einisch isch alle Wasserschtoff usem Urknall verbrönnt u de wird’s dunkel und chalt. I de letschte zwöi Milliarde Johr het’s Universum effektiv scho d’Helfti vo sinere Lüchtchraft verlore. Allerdings cha nis das zimlech glich si, will’s üs scho vorhär nümme git. Wem er is also üsi Gschicht gnau überlege, denn müi mer zum Schluss cho: S’Universum isch entschtande ohne üs und wird sech witer entwickle, wenn’s üs mol nümme git. Für d’Gägewart simmer sälber verantwortlech u mir chöi nid hoffe, dass üs öpper hilft. Wie lang’s üs no git, chöi mer zum Teil sälber beiflusse, indäm mer Sorg zur Ärde, zu üsere Umgäbig, zu Tier und zu üse Mitmönsche träge. Dass aber d’Mönschheit es Ablaufdatum het, isch so sicher wie s‘Ame i der Chile.

Mir si definitiv nid der Nabel vo der Wält. Näme mer is doch nid so wichtig. Mir si viel ehner es Staubchörnli i der Wüeschti oder es Augezwinkere i der Ewigkeit. Und durum sötte mer der Augeblick so richtig gniesse. Mit däm wünschen I öich e schöne Obe und no viel schöni Augeblick.

Kathrin Altwegg ist Weltraumforscherin

Themen:
Neueste Artikel von Kathrin Altwegg

Kommentieren